Powraca temat reformy uprawnień PIP
30 stycznia 2026 r. opublikowano nowy Projekt zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (nr UD283), przewidujący istotne wzmocnienie kompetencji PIP w zakresie przeciwdziałania nieuprawnionemu zastępowaniu umów o pracę umowami cywilno-prawnymi.
Projekt zakłada przyznanie inspektorom pracy uprawnienia do stwierdzania istnienia stosunku pracy w przypadkach, w których praca jest faktycznie wykonywana w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, mimo zawarcia umowy cywilnoprawnej lub braku formalnej umowy o pracę.
Zgodnie z przepisami okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy albo skierować powództwo do sądu pracy.
Polecenie usunięcia naruszeń
Nowością jest etap poprzedzający wydanie decyzji – inspektor najpierw wyda polecenie usunięcia naruszeń. Jednocześnie przewidziano doprecyzowanie zasad wydawania przez inspektorów decyzji ustnych oraz poleceń w toku kontroli.
W przypadku poleceń dotyczących stwierdzenia istnienia stosunku pracy, o których mowa w art. 11 pkt 7a ustawy o PIP, wprowadzony zostaje obowiązek wyznaczenia 14-dniowego terminu na ich wykonanie.
Przedsiębiorca będzie mógł je wykonać poprzez zawarcie umowy o pracę albo poprzez zmianę treści lub sposobu realizacji umowy cywilnoprawnej tak, aby nie nosiła ona cech stosunku pracy. Ocena, czy polecenie zostało prawidłowo wykonane, należeć będzie do inspektora pracy.
Dodatkowo projekt wprowadza przepis ograniczający okres, za jaki okręgowy inspektor pracy będzie mógł stwierdzić istnienie stosunku pracy. Okres ten nie będzie mógł przekroczyć trzech lat, licząc wstecz od dnia wszczęcia postępowania.
To już kolejne podejście do reformy uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy – więcej szczegółów i najważniejsze informacje dla pracodawców przedstawiamy w naszym artykule: PIP przekształci umowy cywilnoprawne w etat? Projekt ustawy – najważniejsze informacje dla pracodawców przed 2026 r.
Właściwość okręgowego inspektora pracy
Jedna ze zmian zakłada, że organem właściwym do wydania decyzji będzie okręgowy inspektor pracy. Ma to podkreślać wyjątkowy charakter tego środka prawnego, a także zapewnić bardziej wnikliwą analizę stanu faktycznego i prawnego niż w przypadku decyzji podejmowanych przez inspektora prowadzącego kontrolę.
Ochrona pracownika
Zgodnie z projektowanym art. 34 ust. 2h ustawy o PIP, wydanie decyzji przez okręgowego inspektora pracy stwierdzającej istnienie stosunku pracy nie będzie mogło stanowić podstawy jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania pracownika. W szczególności decyzja ta nie będzie mogła być przyczyną wypowiedzenia stosunku pracy ani rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracodawcę.
Ponadto projekt przewiduje zmianę art. 281 § 1 Kodeksu pracy poprzez rozszerzenie katalogu wykroczeń przeciwko prawom pracownika o przypadki naruszenia zakazu niekorzystnego traktowania pracownika w związku z wydaniem decyzji stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Rozwiązanie to ma zapewnić realną ochronę pracownikom w sytuacjach podejmowania przez pracodawców działań odwetowych lub represyjnych.
Interpretacja indywidualna jako nowe narzędzie ochronne dla pracodawców
Istotną nowością jest art. 14b, gdyż Główny Inspektor Pracy na wniosek podmiotu zatrudniającego będzie wydawał interpretację indywidualną, dotyczącą kwalifikacji danego stosunku prawnego. Interpretacja będzie wydawana w terminie do 30 dni, za opłatą 40 zł, w formie decyzji z możliwością odwołania do sądu pracy.
Interpretacja nie będzie wiążąca dla podmiotu zatrudniającego, z tym, że podmiot zatrudniający nie będzie mógł być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej ani daninami w wysokości wyższej niż wynikające z uzyskanej interpretacji indywidualnej. Będzie natomiast wiążąca dla organu PIP właściwego dla podmiotu zatrudniającego i będzie mogła zostać zmieniona lub uchylona wyłącznie w razie zmiany okoliczności sprawy.
Przepisy przejściowe
Zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.
Należy jednak podkreślić, że ostateczne brzmienie przepisów nie jest jeszcze znane. O wszelkich istotnych zmianach będziemy informować na bieżąco!
Źródło: Artykuł przygotowany przez naszego partnera kooperacyjnego – kancelarię prawną sdzlegal Schindhelm
Jeśli mają Państwo pytania dotyczące opisanego tematu lub potrzebują Państwo dodatkowych informacji – zapraszamy do kontaktu:
DZIAŁ DS. RELACJI Z KLIENTAMI
ELŻBIETA NARON
Główny Konsultant
ds. relacji z klientami
Grupa getsix
***
