Zmiany w zwolnieniach lekarskich – nowe zasady, kontrole ZUS i wpływ na prawo do zasiłku
Zwolnienia lekarskie na nowych zasadach
13 kwietnia 2026 r. weszły w życie zapowiadane zmiany przepisów o zwolnieniach lekarskich, które określają nowe zasady postępowania podczas choroby, wprowadzają nowe standardy weryfikacji tożsamości, a także dokładniej określają, jakie okoliczności skutkują utratą prawa do pobierania świadczeń.
Kiedy pracownik utraci prawo do zasiłku chorobowego?
Zgodnie ze starymi regulacjami ubezpieczony tracił prawo do zasiłku, jeśli wykonywał w okresie niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem. Były to przesłanki bardzo ogólne.
Nowe przepisy jednoznacznie określają sytuacje, w których ubezpieczony straci prawo do świadczenia chorobowego.
Stanie się tak, gdy:
- podejmie pracę zarobkową lub
- będzie wykonywał czynności sprzeczne z celem zwolnienia lekarskiego.
Pracą zarobkową będzie każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcie w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.
Natomiast aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Nowe przepisy wprowadzają więc kluczowe doprecyzowanie legalizujące drobne aktywności (czynności incydentalne), którego dotychczas brakowało. Taką drobną aktywnością będzie np. wysłanie e-maila ze służbowego komputera.
Zwiększone kontrole
Nowe przepisy rozszerzają możliwości kontrolne ZUS-u. Kontrolerzy będą mogli potwierdzać tożsamość osoby przebywającej na zwolnieniu lekarskim poprzez jej wylegitymowanie.
Ponadto będą oni mieli możliwość wejścia do miejsca, w którym prowadzona jest kontrola, a także będą mogli pozyskiwać informacje nie tylko od osoby przebywającej na zwolnieniu, ale także od jej lekarza prowadzącego leczenie czy pracodawcy.
Nowe przepisy przewidują również objęcie kontrolą, obok prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich, także orzekania o konieczności osobistego sprawowania przez ubezpieczonego opieki nad chorym członkiem rodziny.
Nowością będzie możliwość weryfikacji, czy w gospodarstwie domowym nie ma innej osoby, która mogłaby zapewnić opiekę – chyba że dotyczy to chorego dziecka do 2. roku życia.
Zmiany w procesie wydawania orzeczeń
Nowelizacją wprowadzony został maksymalny 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia, licząc od daty skompletowania dokumentacji. Ma to znacznie skrócić czas oczekiwania na decyzję.
Ponadto zmieniono składy orzekające – od teraz zasadą jest jednoosobowe orzekanie w obu instancjach (a nie jak dotychczas – w trzyosobowych komisjach lekarskich w II instancji). Przewidziano jeden wyjątek – w sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik albo zastępca głównego lekarza orzecznika będzie mógł skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników orzekających łącznie.
To nie koniec zmian
Nowelizacja przewiduje, że część przepisów wejdzie w życie dopiero na początku 2027 r. Warto o tym pamiętać, bo zmiany dotyczą niezwykle istotnego zagadnienia.
Od 1 stycznia 2027 r. lekarz będzie miał możliwość wystawienia zwolnienia lekarskiego wyłącznie w ramach jednego tytułu do ubezpieczenia. Jest to ważna zmiana dla osób pracujących w dwóch różnych miejscach.
Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów, jeśli praca zarobkowa będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy, na żądanie ubezpieczonego będzie można nie wystawiać zwolnienia od pracy z tego tytułu.
Przykład
Osoba pracująca fizycznie na magazynie złamała nogę i korzysta ze zwolnienia lekarskiego. Popołudniami dorabia sobie, pracując zdalnie w domu. Obecnie obowiązujące przepisy wymagają, aby w okresie zwolnienia lekarskiego nie wykonywała pracy z żadnego z powyższych tytułów, ponieważ w przeciwnym razie straci prawo do zasiłku.
Od 1 stycznia 2027 r. będzie mogła zawnioskować o to, aby nie wystawiano jej zwolnienia z tytułu pracy zdalnej (jako że złamana noga nie przeszkadza w jej wykonywaniu) i kontynuować pracę z domu, z jednoczesnym zachowaniem prawa do zasiłku chorobowego z tytułu pracy na magazynie.
Źródło: Artykuł przygotowany przez naszego partnera kooperacyjnego – kancelarię prawną sdzlegal Schindhelm
Jeśli mają Państwo pytania dotyczące opisanego tematu lub potrzebują Państwo dodatkowych informacji – zapraszamy do kontaktu:
DZIAŁ DS. RELACJI Z KLIENTAMI
ELŻBIETA NARON
Główny Konsultant
ds. relacji z klientami
Grupa getsix
***
